SGK eksik gün nedenleri, bir çalışanın ay içinde 30 günden az prim günüyle bildirilmesinin gerekçesidir: rapor, ücretsiz izin, devamsızlık, kısmi süreli çalışma, disiplin cezası, grev, kısa çalışma gibi durumlar e-Bildirge'deki kodlarla belirtilir. İşveren bu nedeni muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde (MUHSGK) seçer; nedeni gösteren belgeyi ise SGK'ya göndermez, işyerinde saklar ve Kurum isterse ibraz eder. Yanlış kod ya da belgesiz eksik gün, denetimde bildirimin geçersiz sayılmasına yol açabilir.
Aşağıdaki bilgiler genel niteliktedir; hangi kodun seçileceği çalışanın sözleşmesine, puantajına ve somut duruma göre değişir.
Eksik gün ne demek?
Tam ay çalışan ve tam ücret alan bir işçi için aylık bildirimde 30 gün yer alır. Çalışan ay içinde bazı günlerde çalışmamış ve o günler için ücret almamışsa, bildirilen gün sayısı 30'un altına düşer. Aradaki fark "eksik gün"dür ve SGK, bu farkın nedenini bilmek ister.
Eksik gün iki yerde iz bırakır:
- İşveren tarafında: MUHSGK beyannamesinde o sigortalı için eksik gün sayısı ve eksik gün nedeni kodu girilir.
- Çalışan tarafında: e-Devlet'teki hizmet dökümünde o ay için 30'dan az gün görünür. Bu da emeklilik için sayılan prim gün sayısını etkiler.
SGK eksik gün nedenleri ve kodları nelerdir?
Eksik gün nedenleri, SGK'nın bildirim sisteminde iki haneli kodlarla seçilir. Uygulamada en sık kullanılanlar şunlardır:
| Kod | Eksik gün nedeni | Tipik örnek |
|---|---|---|
| 01 | İstirahat | Çalışanın raporlu olduğu günler |
| 03 | Disiplin cezası | Ücret kesilen disiplin cezası günleri |
| 04 | Gözaltına alınma | Gözaltında geçen günler |
| 05 | Tutukluluk | Tutuklulukta geçen günler |
| 06 | Kısmi istihdam | Kısmi süreli (part-time) sözleşmede çalışılmayan günler |
| 07 | Puantaj kayıtları | Puantajla belgelenen, ücret ödenmeyen günler |
| 08 / 09 | Grev / Lokavt | Grev ya da lokavt süresi |
| 10 / 11 | Genel hayatı etkileyen olaylar / Doğal afet | Afet ya da olağanüstü durum nedeniyle çalışılamayan günler |
| 15 | Devamsızlık | Mazeretsiz işe gelinmeyen günler |
| 16 | Fesih tarihinde çalışmamış | İş sözleşmesinin sona erdiği ay, fesihten önce çalışılmayan günler |
| 18 | Kısa çalışma ödeneği | Kısa çalışma kapsamında çalışılmayan günler |
| 19 | Ücretsiz doğum izni | Doğum sonrası kullanılan ücretsiz izin |
| 20 | Ücretsiz yol izni | Kanuna dayalı ücretsiz yol izni |
| 21 | Diğer ücretsiz izin | Çalışanın talebiyle verilen ücretsiz izin |
Bunların yanında birden fazla nedenin bir arada olduğu durumlar ve "diğer" seçenekleri için de kodlar bulunur. Kod listesi zaman içinde güncellenebildiği için bildirim öncesinde e-Bildirge ya da MUHSGK ekranındaki güncel listeyi kontrol edin.
Eksik gün belgeleri SGK'ya verilir mi?
Hayır. SGK'nın 17 Nisan 2018 tarihli eksik gün belgelerine ilişkin duyurusuna göre, 7103 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra:
- Eksik gün nedeni aylık bildirimde (bugün MUHSGK beyannamesinde) belirtilmeye devam eder.
- Eksik çalışmayı gösteren belgeler ilgili ay için düzenlenir ama Kuruma verilmez.
- Belgeler, 5510 sayılı Kanunun 86. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen süre boyunca işveren tarafından saklanır.
- Kurum isterse bu bilgi ve belgelerin ibrazı zorunludur.
Yani belge göndermek zorunda olmamanız, belge hazırlamak zorunda olmadığınız anlamına gelmez. Asıl risk, birkaç yıl sonra gelen bir yazıda o ayın belgesini bulamamaktır.
Hangi eksik gün nedeni için hangi belge saklanır?
Belge, nedenin gerçekten yaşandığını gösteren kayıttır. Genel uygulamada şu belgeler saklanır:
- İstirahat (01): Çalışanın istirahat raporu. Raporlar çoğunlukla SGK sistemine zaten düşer; yine de rapor tarihleriyle bildirilen günlerin örtüşmesine dikkat edin.
- Ücretsiz izin (21): Çalışanın ücretsiz izin talebini gösteren, tarihli ve imzalı dilekçe ile işverenin onayı.
- Devamsızlık (15): İşe gelinmeyen her gün için tutulan devamsızlık tutanağı.
- Kısmi istihdam (06): Yazılı kısmi süreli iş sözleşmesi ve çalışma günlerini gösteren kayıtlar.
- Puantaj kayıtları (07): Sigortalının imzasını taşıyan puantaj cetvelleri.
- Disiplin cezası (03): Disiplin kararı ve ilgili yazışmalar.
Belgenin olay anında düzenlenmesi önemlidir. Sonradan, toplu olarak hazırlanan dilekçe ya da tutanak, denetimde güvenilirliğini yitirebilir.
Puantaj koduyla (07) eksik gün bildirirken nelere dikkat edilmeli?
En çok sorun çıkan kod 07'dir. SGK'nın 20 Kasım 2023 tarihli puantaj kayıtları duyurusu, 2020/20 sayılı Genelgeye atıf yaparak iki noktanın altını çizer:
- Saatleri toplayıp 7,5'e bölmek kabul edilmez. Kısmi süreli bir iş sözleşmesi yoksa, puantajdaki çalışma saatlerini toplayıp 7,5 saate bölerek prim günü hesaplamak doğru bulunmaz. Sözleşme yoksa, puantajda imzası bulunan her gün, çalışma bir saat bile olsa tam gün sayılır.
- Hiç çalışmayan sigortalıda 07 seçilemez. Ay içinde hiç çalışmayan ve 0 gün, 0 kazançla bildirilen sigortalılar için sistem "07-Puantaj kayıtları" kodunun seçilmesine izin vermez.
Saatlik ya da haftanın belirli günlerinde çalışan personeliniz varsa, doğru yol çoğu zaman yazılı kısmi süreli sözleşme yapıp 06 koduyla bildirmektir.
Eksik gün belgesi yoksa ya da kod yanlışsa ne olur?
SGK duyurusuna göre, Kurumun tebligatına rağmen belgeler ibraz edilmezse ya da belgeler usulüne uygun değilse, eksik gün bildirimi geçersiz sayılır ve 5510 sayılı Kanunun 86. maddesinin beşinci fıkrasına göre işlem yapılır. Pratikte bu, eksik bildirildiği kabul edilen günlerin yeniden değerlendirilmesi demektir.
Denetimde hizmet ya da kazancın eksik bildirildiği tespit edilirse, 5510 sayılı Kanunun 102. maddesi kapsamında idari para cezası da gündeme gelebilir. Cezanın tutarı defter türüne ve sigortalı sayısına göre değişir ve asgari ücrete bağlıdır; güncel tutarı işlem öncesi kontrol edin. Kanunun güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.
Bir de çalışan tarafı var: Çalışan, hizmet dökümünde gerçeğe aykırı eksik gün gördüğünde itiraz edebilir. Belgesiz eksik gün, işverenle çalışan arasında da anlaşmazlık konusu olabilir.
Örnek: Bir ayda birden fazla eksik gün nedeni
Bahçelievler'de bir kafe işlettiğinizi düşünelim. Garsonlardan biri kasım ayında 3 gün raporlu, 2 gün de kendi isteğiyle ücretsiz izinli olsun. Bu durumda çalışan o ay 25 gün ücret alır ve 25 gün bildirilir; 5 gün eksik gündür.
- Raporlu 3 gün için istirahat raporu,
- Ücretsiz izinli 2 gün için çalışanın tarihli ve imzalı izin dilekçesi
dosyada bulunmalıdır. Nedenler birden fazla olduğu için bildirimde tek bir nedenin kodu değil, birden fazla nedeni karşılayan uygun kod seçilir. Hangi birleşik kodun kullanılacağını beyanname öncesinde sistemdeki güncel listeden kontrol etmek gerekir.
Aynı kafede haftada yalnızca cumartesi ve pazar çalışan bir yardımcı personel varsa, onun için yazılı kısmi süreli sözleşme yapılması ve çalışılmayan günlerin kısmi istihdam koduyla bildirilmesi daha sağlıklıdır. Sözleşmesiz ve yalnızca puantajla yapılan bildirim, denetimde kabul görmeyebilir.
Çalışan eksik gün gördüğünde ne yapmalı?
Çalışanlar prim günlerini e-Devlet'teki SGK hizmet dökümünden takip edebilir. Bir ayda beklenmeyen eksik gün görülürse önce işverenden ya da muhasebe biriminden nedeni sorulmalıdır. Çoğu zaman sorun, rapor günlerinin yanlış ya da eksik işlenmesi gibi düzeltilebilir bir bildirim hatasıdır. İşveren, hatalı bildirimi düzeltmek için ilgili ay için düzeltme ya da ek bildirim yapar; geç yapılan düzeltmelerde idari para cezası ve gecikme sonuçları doğabileceği için bu işlem gecikmeden yapılmalıdır.
Uzlaşma sağlanamazsa çalışan SGK'ya başvurabilir. Bu aşamada işverenin elinde düzenli belge olması, hem işçi hem işveren açısından süreci kısaltır.
İşveren eksik gün bildirimini nasıl yapar? Adım adım
- Ay içinde kayıt tutun: Rapor, izin, devamsızlık gibi her durumu olduğu gün belgeleyin.
- Puantajı kapatın: Ay sonunda her çalışanın fiilen çalıştığı ve ücret aldığı gün sayısını netleştirin.
- Bordroyla karşılaştırın: Bordrodaki ücretli gün sayısı ile bildirilecek prim günü aynı olmalı.
- Doğru kodu seçin: Tek neden varsa ilgili kodu, birden fazla neden varsa uygun birleşik kodu kullanın.
- MUHSGK'yı süresinde verin: Hizmetin ait olduğu ayı izleyen ayın 26'sına kadar beyanname verilir; süre ve teşvik koşulları için güncel takvimi kontrol edin.
- Belgeleri dosyalayın: Belgeleri ay ve çalışan bazında, istendiğinde hemen bulunabilecek şekilde saklayın.
Sık yapılan eksik gün hataları
- Çalışan izinliyken izin dilekçesi almamak, "sözlü anlaştık" demek.
- Kısmi süreli sözleşme olmadan saatlik çalışanı 07 koduyla bildirmek.
- Rapor günleri ile bildirilen eksik günlerin tutmaması.
- Her ay aynı çalışan için gerekçesiz eksik gün göstermek.
- Belgeleri yalnızca muhasebe ofisine gönderip işyerinde düzenli dosya tutmamak.
BİMÜŞAVİR nasıl yardımcı olabilir?
Eksik gün bildirimi, puantaj, bordro ve MUHSGK beyannamesinin birlikte doğru kurulmasını gerektirir. BİMÜŞAVİR olarak bordro ve SGK işlemlerinde aylık bildirimlerinizi hazırlıyor, eksik gün kodlarını ve saklanması gereken belgeleri sizinle birlikte kontrol ediyoruz. SGK'dan belge talebi ya da inceleme yazısı geldiyse işveren SGK danışmanlığı kapsamında sürecin hazırlığına destek olabiliriz.


