İlk işçinizi işe almadan önce yapılması gereken üç şey var: SGK'da işyeri dosyası açmak, işçi işe başlamadan en geç bir gün önce işe giriş bildirgesini vermek ve her ay muhtasar ve prim hizmet beyannamesini süresinde göndermek. Bu üçünden biri eksik kalırsa her biri için ayrı idari para cezası uygulanır ve cezaların çoğu brüt asgari ücrete bağlı olduğu için küçük bir işletme için ciddi tutarlara ulaşır.
Bahçelievler, Bakırköy ve Güngören'de yeni dükkân açan esnafın ya da ilk çalışanını alan girişimcinin en sık yaşadığı sorun, bu işlemlerin sırasını ve sürelerini bilmemektir. Aşağıda 5510 sayılı Kanun'a dayanan güncel kuralları adım adım anlatıyoruz. Tutarlar her yıl değiştiği için rakam geçen yerlerde güncel değeri başvuru öncesi kontrol etmenizi öneririz.
SGK işyeri dosyası nasıl açılır?
İşçi çalıştıran her gerçek ve tüzel kişi SGK açısından işverendir. İşveren olmanın ilk adımı işyeri bildirgesidir. Bildirge, en geç sigortalı çalıştırmaya başlanan gün SGK'ya verilir. Bildirge sonrasında işyerinize bir sicil numarası verilir ve e-Bildirge sistemi için kullanıcı adı ve şifre tanımlanır. Bütün aylık işlemler bu sistem üzerinden yürür.
Şirket (limited veya anonim) kuruyorsanız ve kuruluş ticaret siciline bildirildiyse ayrıca işyeri bildirgesi vermeniz gerekmez. Ticaret sicili müdürlüğü bilgileri 10 gün içinde SGK'ya aktarır. Şahıs işletmesinde ise işçi çalıştırmaya başladığınızda bildirgeyi kendiniz ya da mali müşaviriniz verir.
Şu durumlarda da 10 gün içinde bildirim yapılır: işyerinin devri, il dışına nakli, şirket türünün değişmesi ve adi şirkete yeni ortak girmesi. İşyerinin mirasla geçmesinde mirasçılar 3 ay içinde bildirir.
Dosya açılırken belirlenen tehlike sınıfı
İşyerinin NACE faaliyet koduna göre az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfı belirlenir. Bu sınıf hem iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinizi hem de bazı prim oranlarını etkiler. Faaliyet kodunun gerçek işinize uygun olması bu yüzden önemlidir.
İşe giriş bildirgesi ne zaman verilir?
Ana kural nettir: sigortalı işe giriş bildirgesi, işçi işe başlamadan en geç bir gün önce SGK'ya verilir. "Pazartesi başlasın, hafta içinde bildiririz" yaklaşımı cezaya yol açar. Deneme süresinde olan ya da birkaç günlüğüne çalışacak kişi için de aynı kural geçerlidir.
Kanunun tanıdığı istisnalar şunlardır:
- İnşaat, balıkçılık ve tarım işlerinde bildirge en geç çalışmaya başlatılan gün verilir.
- İlk kez işyeri bildirgesi verilen bir işyerinde, ilk ay içinde işe başlayan çalışanlar için bildirge o bir aylık sürenin sonuna kadar verilebilir. Yani ilk işçinizi alırken kısa bir esneklik vardır; ancak buna güvenip son güne bırakmamak daha güvenlidir.
Bildirgede çalışanın meslek kodu da yer alır. Yanlış meslek kodu bildiriminin ayrı bir cezası vardır, bu nedenle kodun fiilen yapılan işe uygun seçilmesi gerekir.
Her ay yapılacaklar: beyanname ve prim ödemesi
İşçi çalıştırmaya başladıktan sonra iki aylık yükümlülük düzenli olarak tekrar eder:
- Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi (MPHB): Çalışmanın ait olduğu ayı izleyen ayın 26'sı saat 23.59'a kadar elektronik ortamda verilir. Bu beyanname hem SGK prim bildirimini hem de ücret üzerinden kesilen gelir vergisi stopajını içerir.
- Prim ödemesi: Beyannamenin ait olduğu ayı izleyen ayın son günüdür. Son gün tatile denk gelirse izleyen ilk iş günü ödenir.
2026'da prim oranlarında değişiklik oldu. Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi yüzde 20'den yüzde 21'e çıktı; artan bir puan işveren payına eklendi. Teşviksiz toplam işçi ve işveren yükü 4/a sigortalılar için yüzde 38,75 olarak uygulanıyor. Genel işveren indirimi ise 4 puandan 2 puana indi; imalat sektöründe 2026 sonuna kadar 5 puan indirim sürüyor. Bu indirimlerden yararlanmanın şartı beyannamenin süresinde verilmesi, primin süresinde ödenmesi ve SGK'ya borç bulunmamasıdır. Oranlar ve 2026 brüt asgari ücreti (aylık 33.030 TL olarak açıklandı) her yıl güncellenir; hesap yapmadan önce güncel tutarı kontrol edin.
Bordroda bulunması zorunlu bilgiler
Ücret bordrosu şu bilgileri içermelidir: işyeri sicil numarası, bordronun ait olduğu ay, çalışanın adı soyadı ve sicil numarası, ücret ödenen gün sayısı, ücret, ödenen tutar ve imza. Ücret banka aracılığıyla ödeniyorsa imza aranmaz. Bu bilgilerden biri eksikse bordro geçersiz sayılır ve her bordro için asgari ücretin yarısı tutarında ceza uygulanır.
İş sözleşmesi, İSG ve diğer yükümlülükler
- Yazılı iş sözleşmesi: Çalışma koşullarını, ücreti ve süreyi yazılı belirlemek hem işveren hem işçi için ispat kolaylığı sağlar. Belirsiz süreli sözleşmelerde yazılı şekil zorunlu olmasa da uygulamada şiddetle önerilir.
- İş sağlığı ve güvenliği: Risk değerlendirmesi, çalışan eğitimi ve acil durum planı ilk işçiyle birlikte zorunlu hale gelir. Az tehlikeli sınıfta ve 50'den az çalışanı olan işyerleri için iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü uzun yıllar ertelendikten sonra 2025 başında yürürlüğe girdi. Güncel durumu ve tehlike sınıfınıza göre kapsamı kontrol etmeniz gerekir.
- Ücretin bankadan ödenmesi: Türkiye genelinde en az beş işçi çalıştıran işverenler ücreti banka aracılığıyla ödemek zorundadır. Daha az işçi çalıştırırken de bankadan ödeme, ileride çıkabilecek ücret uyuşmazlıklarında güçlü bir kanıttır.
- İşten ayrılış bildirgesi: İş sözleşmesi sona erdiğinde 10 gün içinde verilir. Çıkış kodunun doğru seçilmesi, işçinin işsizlik maaşı hakkı açısından önemlidir.
- İş kazası bildirimi: Kaza derhal kolluğa, en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilir. Hafif görünen kazalar için de bildirim zorunludur.
- Kayıt saklama: Bordro ve belgeler ilgili yılı izleyen yıl başından itibaren 10 yıl saklanır; denetimde istenirse 15 gün içinde ibraz edilir.
2026'da uygulanan idari para cezaları
Cezalar brüt asgari ücretin katı olarak hesaplanır; bu nedenle asgari ücret arttıkça ceza tutarı da artar. Başlıca cezalar şöyledir:
| Fiil | Ceza (asgari ücret bazlı) |
|---|---|
| İşe giriş bildirgesinin süresinde verilmemesi | Sigortalı başına 1 asgari ücret; hiç verilmediği denetimle anlaşılırsa 2 asgari ücret; 1 yıl içinde tekrarında 5 asgari ücret |
| İşyeri bildirgesinin süresinde verilmemesi | Bilanço esasında 3, işletme defterinde 2, defter tutmayanlarda 1 asgari ücret |
| Aylık beyannamenin geç verilmesi | Sigortalı başına asgari ücretin 1/5'i; işyeri başına en çok 2 asgari ücret |
| İşten ayrılış bildirgesinin geç verilmesi | Sigortalı başına asgari ücretin 1/10'u |
| Yanlış meslek kodu | Sigortalı başına asgari ücretin 1/10'u; işyeri başına en çok 1 asgari ücret |
| Eksik bordro | Her bordro için asgari ücretin yarısı |
Cezaları azaltan iki düzenleme var. Bildirge yasal süresi geçtikten sonra işveren tarafından kendiliğinden 30 gün içinde verilir ve ceza tebliğinden itibaren 15 gün içinde ödenirse işe giriş, işyeri ve işten ayrılış bildirgesi cezaları dörtte bir oranında uygulanır. Ayrıca her idari para cezası, itiraz edilmeden tebliğden itibaren 15 gün içinde ödenirse dörtte üçü tahsil edilir. Cezaya itiraz, tebliğden itibaren 15 gün içinde SGK'ya yapılır.
İlk işçi için teşvik var mı?
İşe alınan kişinin niteliğine göre işveren prim teşvikleri gündeme gelebilir. Genç, kadın ve mesleki belge sahibi çalışanlara yönelik teşvik 2026 sonuna kadar yapılan işe alımları kapsıyor; İŞKUR'a kayıtlı işsizden alımda süre uzuyor. Asgari ücret desteği de 2026'da uygulanıyor. Teşviklerin ortak şartı beyannamenin ve primin süresinde verilip ödenmesi ve kayıt dışı çalıştırma tespitinin olmamasıdır. Hangi teşvikten yararlanılabileceği çalışanın İŞKUR kaydı, yaşı ve son dönemdeki sigortalılık durumuna bağlıdır; başvurudan önce güncel şartları kontrol edin.
Sık yapılan hatalar
- Deneme süresindeki işçiyi "kalıcı olursa bildiririz" diyerek işe girişten önce bildirmemek.
- Aylık beyannameyi ayın 26'sından, primi ay sonundan sonra vermek ve indirimleri kaybetmek.
- Kendi şirketinizden kendinizi işçi (4/a) olarak bildirmek. Şirket ortağı veya işveren, kendi işyerinden 4/a sigortalısı olamaz.
- İş kazasını hafif olduğu için bildirmemek. SGK, bildirim tarihine kadar ödediği geçici iş göremezlik ödeneğini işverenden tahsil eder.
- Ceza tebliğinden sonraki 15 günlük indirimli ödeme süresini kaçırmak.
İşçi için ödenecek vergiler: stopaj ve damga vergisi
SGK primi tek maliyet değildir. Çalışanın brüt ücreti üzerinden gelir vergisi stopajı ve damga vergisi kesilir; ikisi de muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilip ödenir. Asgari ücret tutarına kadar olan ücretler gelir vergisi ve damga vergisinden istisnadır; bu nedenle asgari ücretle çalışan bir işçide fiilen yalnız SGK primi ödenir. Asgari ücretin üzerindeki ücretlerde, aşan kısım için artan oranlı tarifeye göre stopaj hesaplanır. İşçiye "net" ücret vaat ettiyseniz brüt tutarı ve işveren maliyetini bu kesintileri de katarak hesaplatmanız gerekir.
İlk işçi öncesinde kontrol listesi
- Faaliyet kodunuzun ve tehlike sınıfınızın doğru olduğunu teyit edin.
- İşyeri bildirgesinin verildiğini veya ticaret sicilinden aktarıldığını, e-Bildirge şifresinin alındığını kontrol edin.
- İş sözleşmesini yazılı hazırlayın; ücret, çalışma süresi, deneme süresi ve görev tanımı net olsun.
- İşe giriş bildirgesini en geç bir gün önce verin, meslek kodunu doğru seçin.
- Risk değerlendirmesi ve İSG eğitimi için planlama yapın.
- Her ayın 26'sı ve ay sonu için takvim hatırlatıcısı kurun.
- Çalışanın İŞKUR kaydı, yaşı ve önceki sigortalılığına göre teşvik şartlarını işe alımdan önce kontrol edin.
BİMÜŞAVİR nasıl yardımcı olur?
BİMÜŞAVİR olarak Bahçelievler'deki ofisimizde işyeri dosyasının açılması, işe giriş bildirgeleri, aylık beyanname ve bordro süreçlerini takip ediyor, teşvik şartlarını işe alım öncesinde değerlendiriyoruz. İlk işçinizi almayı planlıyorsanız veya mevcut bildirimlerinizde eksik olduğundan şüpheleniyorsanız WhatsApp hattımızdan ya da telefonla bize ulaşabilirsiniz; durumunuza göre ne yapılması gerektiğini birlikte netleştiririz.


