Yalnız kâr farkı üzerinden öder. KDV Kanunu'nun 23. maddesinin (f) bendine göre ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti yapan mükellef, KDV mükellefi olmayan bir kişiden aldığı aracı üzerinde esaslı değişiklik yapmadan satarsa, KDV satış bedelinin tamamı üzerinden değil, satış bedeli ile alış bedeli arasındaki fark üzerinden hesaplanır. Buna "özel matrah" denir. Şartı var: yetki belgesi olmalı, araç KDV ödenmeden alınmış olmalı ve esaslı değişiklik yapılmamalı. Oranlar ve tutarlar değişebilir, satıştan önce güncel durumu kontrol edin.
Özel matrah nedir, nasıl çalışır?
Normal kuralda KDV, satış bedelinin tamamı üzerinden hesaplanır. Galerici için bu adil olmazdı; çünkü şahıstan aldığı araç için KDV ödememiş, indirecek bir KDV'si de olmamıştır. Kanun bu yüzden ikinci el araç ticaretinde matrahı farka indirger.
Varsayımsal bir örnekle: Bir aracı KDV mükellefi olmayan bir kişiden 1.000.000 TL'ye alıp 1.100.000 TL'ye sattığınızda özel matrah 100.000 TL'dir. KDV bu 100.000 TL üzerinden hesaplanır, 1.100.000 TL üzerinden değil. Faturada bedel ve KDV'nin nasıl gösterileceğini mali müşavirinizle birlikte belirleyin; GİB'in e-fatura kılavuzlarında özel matrah için ayrı bir gösterim vardır.
Özel matrahtan kimler yararlanabilir?
- Yetki belgesi şart: KDV Genel Uygulama Tebliği, özel matrahı yalnız ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden ve yetki belgesi alan tacir ve esnafa tanır. Belgesiz faaliyet gösterenler özel matrah uygulayamaz; onların satışında KDV satış bedelinin tamamı üzerinden hesaplanır.
- Alış KDV'siz olmalı: Araç KDV mükellefi olmayan bir kişiden ya da KDV istisnası kapsamında alınmış olmalıdır. KDV'li alınan araçta özel matrah uygulanmaz; o araç normal kurala göre satılır.
- Esaslı değişiklik yapılmamalı: Bakım, onarım ve basit tadil esaslı değişiklik sayılmaz. Tebliğdeki örnek, yıllık bakım yapılması ve jant takılmasının özel matrahı bozmadığını söyler. Aracın niteliğini değiştiren büyük müdahaleler ise kapsam dışına çıkarabilir.
Yetki belgesi şartları ve belgesiz satışın sonuçları için otomotiv ve galericilik sayfamıza bakabilirsiniz. Bir takvim yılında 3'ten fazla araç satışı, aksi ispat edilmedikçe ticari faaliyet sayılır ve yetki belgesi gerektirir.
Hangi oran uygulanır?
Oran sorusu galericilerin en çok karıştırdığı konudur, çünkü aracın nasıl alındığına göre değişir. Tebliğdeki kurallar şöyledir:
| Durum | Teslimde KDV |
|---|---|
| %1 KDV ile alınan binek otomobil | %1 |
| Genel oranla alınan binek otomobil | Genel oran |
| Şahıstan KDV'siz alınıp özel matrahla satılan binek otomobil | Fark üzerinden genel oran (5359 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı) |
| Başka galericiden özel matrahla alınan binek otomobilin satışı | Satış bedelinin tamamı üzerinden %1 |
Genel KDV oranı bugün %20'dir; özel matrahlı binek teslimlerinin bu orana bağlandığını belirleyen karar 2022'de çıktı. Oranları Cumhurbaşkanı değiştirebilir, her satıştan önce GİB'in güncel oran tablosunu kontrol edin. Binek dışı taşıtlarda (kamyonet, kamyon, minibüs) indirimli oran kuralları farklıdır; bu araçlarda özel matrah uygulansa da oran genel kurala göre belirlenir.
Galerici aldığı aracın KDV'sini indirebilir mi?
Alım-satım amacıyla alınan binek otomobillerin alış KDV'si 22 Mart 2019'dan beri galericiler tarafından indirilebilir. İşletmede kullanmak için alınan binek aracın KDV'si ise indirilemez. Yani stok aracı ile ofis aracını kayıtlarda ayırmak gerekir. Başka galericiden %1 ile alınan araçta ödenen %1 KDV de indirim konusu yapılır.
İkinci el satışta ÖTV yeniden doğar mı?
Hayır. ÖTV, taşıtlarda "ilk iktisap"ta bir kez alınır. Türkiye'de tescil edilmiş bir aracın şahıstan alınıp satılması ilk iktisap değildir; bu satışta yeniden ÖTV hesaplanmaz. Dikkat edilmesi gereken durum şudur: motorlu araç ticareti yapanların (bayi, yetkili satıcı gibi) sıfır aracı kendi aktifine alması veya adına tescil ettirmesi ilk iktisap sayılır. Klasik ikinci el galerici için bu durum genellikle doğmaz.
Satış sürecinde hangi belgeler zorunlu?
- Ekspertiz raporu: M1 ve N1 sınıfı araçlarda satıştan önceki 10 gün içinde alınır. Model yılı 8 yaşı veya 160.000 km'yi aşan araçlarda zorunlu değildir.
- Elektronik ödeme: Bedel, Bakanlığın yetkilendirdiği kuruluşun elektronik sistemi üzerinden ödenir; mülkiyet ve bedel aynı anda devredilir. Elden tahsilat yönetmeliğe aykırıdır.
- Noter sözleşmesi: Noter yetki belgesini Bakanlık sisteminden kontrol eder. Sözleşmede yetki belgesi numarası, ekspertiz bilgisi ve km yazılır.
- Fatura: Özel matrahlı satışta fatura, matrah ve KDV'yi tebliğe uygun gösterir. Fatura, teslimden itibaren en geç 7 gün içinde düzenlenir.
- İlan: İlanlarda yetki belgesi numarası yer alır; satıştan sonra ilan kaldırılır.
Galerici e-faturaya ne zaman geçer?
Motorlu taşıt alım, satım veya kiralama işi yapanlar ile bu işlere aracılık edenler, brüt satış hasılatı 500 bin TL ve üzeriyse e-fatura uygulamasına geçmek zorundadır. Bu eşik genel 3 milyon TL eşiğinden çok daha düşüktür ve galericilerin büyük bölümünü kapsar. Tutar değişkendir, güncel eşiği kontrol edin. Geçiş süreci e-fatura sayfamızda anlatılır.
Yetki belgesi olmadan galeri açılabilir mi?
Hayır. Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik, yetki belgesi olmadan ikinci el aracın ticari olarak pazarlanmasını ve satılmasını yasaklar. Belge için vergi mükellefiyeti, meslek odası kaydı, uygun faaliyet konusu ve mesleki yeterlilik aranır: alım-satım sorumlusu için Seviye 5, danışman için Seviye 4 belgesi gerekir; ilgili bölüm mezunları muaftır. Başvuru Bakanlığın bilgi sistemi üzerinden yapılır ve şartlar sağlanıyorsa belge 10 gün içinde düzenlenir. Unvan, adres gibi bilgiler değişirse 30 gün içinde tadil başvurusu yapılır. Galeri işyerinde başka ticari faaliyet yürütülemez ve işyeri konut olarak kullanılamaz. Şartlar değişebilir, başvuru öncesi Ticaret Bakanlığı'nın güncel metnini kontrol edin.
Vergi tarafıyla bağlantı şudur: özel matrah hakkı yetki belgesine bağlı olduğu için belge iptal edilirse ya da yenilenmezse, sonraki satışlarda KDV tam bedel üzerinden hesaplanır. Belgenin geçerliliğini takip etmek bu yüzden bir vergi konusudur.
Özel matrah uygulanamayan satışlar
- Yetki belgesi olmadan yapılan satışlar.
- KDV mükellefi bir şirketten KDV'li alınan araçların satışı.
- Aracın niteliğini değiştiren esaslı tadilat sonrası satış.
- Galericinin kendi işletmesinde kullandığı aracın satışı; bu araç ticari mal değil, demirbaştır.
Bu durumlarda KDV satış bedelinin tamamı üzerinden hesaplanır. Hangi aracın hangi kurala gireceğini satın alma anında belirleyip kayda geçirmek, yıl sonunda düzeltme yapmaktan kolaydır.
Sık yapılan hatalar
- Yetki belgesi almadan özel matrah uygulamak. Belgesiz satışta KDV tam bedel üzerinden hesaplanır; fark inceleme sırasında cezalı tarh edilir.
- Şirketten KDV'li alınan aracı özel matrahla satmak. KDV'li alınan araçta özel matrah yoktur.
- Başka galericiden özel matrahla alınan aracı genel oranla alınmış gibi işlemek. Bu aracın satışı satış bedelinin tamamı üzerinden %1'dir.
- Ofis aracının KDV'sini indirmek. İndirim yalnız alım-satım amacıyla alınan araçlar içindir.
- Ekspertizi 10 günden eski araçla satış yapmak.
- Bedeli elden almak. Yönetmelik elektronik ödeme sistemini şart koşar.
- Yılda 3'ten fazla araç satıp belge almamak. Bu sayıyı aşan satış ticari sayılır.
BİMÜŞAVİR nasıl yardımcı olabilir?
Galericilerde özel matrahlı fatura düzeni, oran tespiti, stok ve demirbaş araç ayrımı, KDV indirimi ve e-fatura geçişinde destek veriyoruz. Yetki belgesi başvurusu Ticaret Bakanlığı'nın alanındadır; güncel şartları oradan teyit etmeniz gerekir. Sorularınızı WhatsApp üzerinden veya iletişim sayfasından iletebilirsiniz. Satış öncesi vergi planlaması için vergi danışmanlığı sayfamıza da bakabilirsiniz.


