Kısa cevap: Geçici vergi, cari yılın gelir veya kurumlar vergisine mahsuben, üçer aylık dönem kazançları üzerinden yıl içinde peşin ödenen vergidir. 2026 itibarıyla oran gelir vergisi mükelleflerinde %15, kurumlarda %25'tir (güncel oran için GİB duyurusu). Takvim yılı kullananlar için beyan ve ödeme günleri 17 Mayıs, 17 Ağustos, 17 Kasım ve 17 Şubat'tır.
Şirket sahipleri ve serbest çalışanlar için vergi yılda bir kez ödenen tek bir kalem değildir. Yıllık beyannameyi beklemeden, yıl boyunca üç ayda bir vergi ödenir. Bu ödemelere geçici vergi denir. Adı "geçici" olsa da ödenen tutar boşa gitmez; yıl sonunda hesaplanan asıl vergiden düşülür. Nakit akışını planlamayan işletmelerde dönem sonu ödemeleri çoğu zaman sürpriz olur.
Bu yazıda geçici verginin ne olduğunu, kimlerin ödediğini, dönemlerini ve tarihlerini, kümülatif hesabın nasıl işlediğini ve yıllık beyannamede nasıl mahsup edildiğini anlatıyoruz. Bilgiler GVK mükerrer md. 120, KVK md. 32 ve GİB rehberlerindeki güncel hâline dayanır. Oranlar ve süreler değişebildiği için uygulamadan önce GİB duyurularını kontrol etmenizi öneririz.
Geçici vergi nedir?
Geçici vergi, hem gelir vergisinde hem kurumlar vergisinde uygulanan bir peşin vergi ödeme sistemidir. Kanuni dayanağı gelir vergisi için GVK mükerrer md. 120, kurumlar vergisi için KVK md. 32/2'dir. Mükellef, her üç aylık dönemin kazancını hesaplar, buna oran uygular ve hesapladığı vergiyi devlete peşin öder. Yıl sonunda gerçek yıllık vergi hesaplanırken bu ödemeler mahsup edilir.
Amaç, verginin yıl boyunca dengeli tahsil edilmesidir. Mükellef açısından ise yıllık beyanname döneminde tek seferde büyük bir ödemeyle karşılaşma riskini azaltır. Ödenen geçici vergi, o yılın asıl vergisine mahsup edildiği için ek bir yük değil, verginin erken ödenen kısmıdır.
Kimler geçici vergi öder, kimler ödemez?
Gelir vergisi mükellefleri
Gerçek usulde vergilendirilen ticari kazanç sahipleri ile serbest meslek erbabı geçici vergi öder. Yani defter tutan şahıs işletmesi sahipleri, şahıs şirketi ortakları ve serbest çalışanlar bu kapsamdadır. Bu grup için ayrıntılı vergi yükü gelir vergisi nedir yazımızda anlatılmıştır.
Kurumlar vergisi mükellefleri
Anonim ve limited şirketler dahil tüm kurumlar vergisi mükellefleri geçici vergi öder. Ticari ve zirai kazanç elde eden dar mükellef kurumlar da bu kapsamdadır. Kurumlar vergisinin ana kurallarını kurumlar vergisi nedir yazımızda bulabilirsiniz.
Geçici vergi ödemeyenler
Aşağıdaki gruplar geçici vergi mükellefi değildir veya belirli kazançları matraha dahil edilmez:
- Basit usule tabi ticari kazanç sahipleri
- Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinden elde edilen kazançlar (GVK md. 42) için bu işlerin sahipleri
- Noterlik görevini ifa edenlerin bu işlerden sağladığı kazançlar
- Ücretli çalışanlar, kira geliri elde edenler ve zirai kazanç sahipleri
Geçici vergi dönemleri ve ödeme tarihleri
Hesap dönemi takvim yılı olan mükellefler için dört geçici vergi dönemi vardır. Her dönemin beyanı ve ödemesi, dönemi izleyen ikinci ayın 17'nci gününe kadar yapılır. Kanun metninde beyan süresi ikinci ayın 14'ü olarak yazılıdır. GİB, VUK sirküleri ile beyan süresini de 17'sine taşımış ve rehberlerinde 17'sini esas almıştır.
| Dönem | Kazanç dönemi | Beyan ve ödeme günü (2026 itibarıyla, güncel tarih için GİB duyurusu) |
|---|---|---|
| 1. dönem | Ocak-Mart | 17 Mayıs |
| 2. dönem | Nisan-Haziran | 17 Ağustos |
| 3. dönem | Temmuz-Eylül | 17 Kasım |
| 4. dönem | Ekim-Aralık | 17 Şubat (izleyen yıl) |
Dördüncü dönem konusunda güncel bir değişiklik var. 7566 sayılı Kanun (Resmî Gazete, 19/12/2025) ile 1/1/2025'ten itibaren başlayan dönemler için dördüncü dönem geçici vergi beyannamesi yeniden verilmektedir. Bu düzenleme ileride yeniden değişebileceği için güncel mevzuatı izlemek gerekir.
Özel hesap dönemi olan mükelleflerde üçer aylık dönemler, özel hesap döneminin başından itibaren hesaplanır. Belirtilen günün hafta sonuna veya resmî tatile denk gelmesi hâlinde süre izleyen iş gününe kayar. Deprem gibi mücbir sebep ilan edilen bölgelerde GİB süre uzatımı yapabilir. Kesin tarihler için GİB Vergi Takvimi'ne bakın. Ödeme sırasında beyanname damga vergisi de doğar; 2026 itibarıyla geçici vergi beyannamesi için 791,00 TL'dir (güncel tutar için GİB duyurusu).
Geçici vergi nasıl hesaplanır?
Geçici verginin en önemli özelliği kümülatif hesaplanmasıdır. Her dönemde yalnızca o üç aylık kazanç değil, yılbaşından dönem sonuna kadar olan toplam kazanç esas alınır. Ardından önceki dönemlerde ödenen geçici vergi düşülür.
Oranlar
Gelir vergisi mükelleflerinde oran, tarifenin ilk dilimine uygulanan orandır ve 2026 itibarıyla %15'tir. Kurumlar vergisi mükelleflerinde oran cari dönemin kurumlar vergisi oranıdır; genel olarak %25, %30'a tabi kurumlarda %30'dur. Kurumlar vergisi indirimli uygulanıyorsa geçici vergi oranı da indirimli uygulanır. Cumhurbaşkanı, kurumlar için geçici vergi oranını 5 puana kadar indirme yetkisine sahiptir. Bu yönde bir karar çıkıp çıkmadığı GİB duyurularından teyit edilmelidir.
Adım adım hesap
- Dönem sonunda (31 Mart, 30 Haziran, 30 Eylül, 31 Aralık) yılbaşından itibaren kümülatif ticari veya mesleki kazancı, kurumlarda kurum kazancını çıkarın. VUK değerleme hükümlerini (amortisman, kur değerlemesi, dönem sonu stok) uygulayın.
- Kanunen kabul edilmeyen giderleri ekleyin. Geçici vergi döneminde uygulanabilen istisna ve indirimleri düşerek ilerleyin, varsa geçmiş yıl zararlarını mahsup edin.
- Kümülatif matraha oranı uygulayın: gelir vergisi mükelleflerinde %15, kurumlarda %25. Kurumlarda %10 yurt içi asgari kurumlar vergisini de hesaplayıp yüksek olanı esas alın.
- Hesaplanan geçici vergiden aynı yıl önceki dönemlerde ödenen geçici vergileri ve dönem içinde kesilen stopajları çıkarın. Yıllara yaygın inşaat stopajı bu düşümün dışındadır. Kalan tutar ödenecek geçici vergidir.
- Beyannameyi dönemi izleyen ikinci ayın 17'sine kadar Dijital Vergi Dairesi veya e-Beyanname üzerinden gönderin. Ödemeyi aynı gün akşamına kadar yapın.
Basit bir örnek
Aşağıdaki sayılar yalnızca yöntemi göstermek içindir. Gelir vergisi mükellefi bir serbest çalışanın ilk dönem kümülatif matrahı 100.000 TL olsun. %15 ile geçici vergi 15.000 TL çıkar ve bu tutar 17 Mayıs'ta ödenir. Nisan-Haziran sonunda kümülatif matrah 250.000 TL'ye ulaşmışsa toplam geçici vergi 37.500 TL olur. Bunun 15.000 TL'si daha önce ödendiği için 2. dönemde ödenecek tutar 22.500 TL'dir. Dönem içinde kesilmiş stopaj varsa o da ayrıca düşülür. Bu yaklaşım, dönemler arasında yapılan hesabın birbirine bağlı olduğunu gösterir.
Matrah tespitinde değerleme, indirim ve istisna hükümleri dikkat gerektirir. Örneğin dönem sonu mal mevcudu, istenirse yalnızca kayıtlar üzerinden tespit edilebilir. Kayıtların düzenli tutulması bu yüzden önem taşır. Aylık muhasebe düzeninin nasıl kurulduğunu muhasebe hizmeti sayfamızda anlattık. Elektronik defter zorunluluğu olan işletmeler için e-defter nedir yazısı da işinize yarayabilir.
Zarar çıkarsa ne olur?
Bir dönemde kümülatif hesap sonucunda zarar çıkması, o dönem için geçici vergi ödenmeyeceği anlamına gelir. Ancak bu durum beyanname verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Kazanç çıkmasa da beyanname verilir; verilmemesi özel usulsüzlük cezası riski doğurur. Geçmiş yıl zararları varsa, geçici vergi matrahı hesaplanırken bunların mahsup edilmesi de mümkündür. Bu nedenle önceki yıllardan devreden zararın kayıtlarda doğru izlenmesi gerekir.
Nakit akışı için pratik yaklaşım
Geçici vergi ödemesi, işletmenin nakit akışında öngörülebilir dört noktadır. Her dönem sonundan hemen sonra kümülatif kâr tahmini yapmak, ödeme günü gelmeden tutarı öngörmenize yardımcı olur. Özellikle sezonluk çalışan işletmelerde kazancın belirli aylarda yoğunlaşması, bazı dönemlerde ödenecek tutarın diğerlerinden belirgin biçimde yüksek çıkmasına yol açabilir. Kümülatif hesap nedeniyle, kazancın yoğun olduğu dönemden sonra gelen dönemlerde ödeme küçülebilir; yıl içindeki dağılım değişse de nihai vergi yıllık beyannamede belirlenir. Bu yüzden ödeme takvimini yıl başında bütçeye yazmak, ödemeyi son güne bırakmamak ve ödeme gücünü önceden ayırmak sağlıklı bir uygulamadır.
Yıllık beyannamede mahsup, iade ve eksik beyan
Ödenen geçici vergi, yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinde hesaplanan vergiden mahsup edilir. Mahsup edilemeyen kısım önce mükellefin diğer vergi borçlarına mahsup edilir. Yine kalan bir tutar varsa o yılın sonuna kadar yazılı talep edilmesi hâlinde nakden iade edilir. Geçici vergi iadesinde tutar sınırı yoktur; ödenmiş olması yeterlidir.
Tahakkuk ettiği hâlde ödenmemiş geçici vergi ise yıllık beyannamede mahsup edilemez. Mahsup süresi geçince terkin edilir, ancak gecikme faizi ve ceza tahsil edilir. Bu nedenle ödemeyi ertelemek, vergiyi ortadan kaldırmaz; yalnızca ek maliyet doğurur.
Eksik beyanda da bir tolerans mekanizması vardır. İnceleme sonucunda geçmiş dönem geçici verginin %10'unu aşan tutarda eksik beyan edildiği tespit edilirse, eksik kısım için re'sen veya ikmalen geçici vergi tarh edilir. %10'luk yanılma payı içindeki eksiklik için tarhiyat yapılmaz. İş bırakılması hâlinde izleyen dönemlerde geçici vergi ödenmez.
Stopaj ile geçici vergi arasındaki ilişki de sık karıştırılır. Dönem içinde kesilen gelir vergisi stopajı, aynı dönemin geçici vergisinden düşülebilir. Hangi ödemelerde stopaj kesildiğini öğrenmek için stopaj nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Geçici vergi ile yıllık vergi arasındaki fark
Geçici vergi bir ara ödemedir; kesin vergi yıllık beyannamede hesaplanır. Geçici vergi dönemlerinde kazanç, VUK değerleme hükümlerine göre tespit edilir, ancak yıllık beyannamedeki bazı indirim ve istisnalar bu aşamada uygulanamayabilir. Bu nedenle ödenen geçici vergi toplamı ile yıl sonunda hesaplanan vergi birbirinden farklı çıkabilir. Geçici vergi fazla çıkmışsa fark mahsup veya iade konusu olur. Eksik çıkmışsa kalan tutar yıllık beyanname üzerinden ödenir.
Bu fark, geçici vergi ödemesini "gereksiz" görmek için bir neden değildir. Aksine, dönemsel hesabı yıl boyunca doğru yapan mükellef, yıl sonunda sürprizle karşılaşma ihtimalini azaltır. Ödemeyi geciktirmek ise gecikme faizi ve ceza riski taşır.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Dördüncü dönemi unutmayın. Ekim-Aralık dönemi geçici vergi beyannamesinin kaldırıldığını düşünmek yaygın bir hatadır. 7566 sayılı Kanunla 2025'ten itibaren yeniden verilmektedir.
- Kümülatif hesabı atlamayın. Yalnızca üç aylık kazancı beyan etmek veya önceki dönem ödemelerini düşmemek hatalı sonuç verir.
- Yıllara yaygın inşaat işini ayrı tutun. Bu işlerden elde edilen kazanç geçici vergi matrahına dahil edilmez; bu işlerden kesilen stopaj da geçici vergiden mahsup edilmez.
- Ödenmemiş geçici vergiyi mahsup etmeyin. Yıllık beyannamede yalnızca fiilen ödenmiş tutar mahsup edilir.
- Zarar dönemlerinde de beyanname verin. Kazanç çıkmasa bile beyanname verilir. Aksi hâlde özel usulsüzlük cezası riski doğar.
- Kurumlarda asgari vergiyi hesaplayın. Yurt içi asgari kurumlar vergisi geçici vergi dönemlerinde de hesaplanır.
- Takvimi diğer beyanlarla birlikte planlayın. Geçici vergi günleri, aylık KDV ve muhtasar beyanlarıyla aynı dönemde yoğunluk yaratabilir. KDV tarafını KDV nedir, nasıl hesaplanır yazımızdan takip edebilirsiniz.
Dönem sonlarında nakit ihtiyacını önceden görmek için ara dönemlerde tahmini kâr hesabı yapmak yararlıdır. Bu hesabı düzenli kayıt ve dönemsel raporlarla desteklemek isterseniz vergi danışmanlığı hizmetimiz kapsamında planlama yapılabilir.
Sonuç
Geçici vergi, gelir ve kurumlar vergisinin yıl içinde üç aylık dönemlerle peşin ödenen kısmıdır. 2026 itibarıyla gelir vergisi mükelleflerinde %15, kurumlarda %25 (finans kuruluşlarında %30) oranı uygulanır. Beyan ve ödeme, dönemi izleyen ikinci ayın 17'sinde yapılır; dördüncü dönem beyannamesi de 2025'ten itibaren yeniden verilmektedir.
Hesap kümülatiftir, ödenen tutarlar yıllık beyannamede mahsup edilir ve fazla ödeme iade veya mahsup yoluyla geri alınabilir. Süreler, oranlar ve uygulama ayrıntıları değişebildiği için karar vermeden önce GİB'in güncel duyurularını kontrol edin. BİMÜŞAVİR olarak dönemsel hesaplarınızı ve beyan takviminizi mevzuata uygun biçimde takip etmenize destek oluruz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel vergi görüşü yerine geçmez.
Resmî kaynaklar
- 193 sayılı GVK mükerrer md. 120 (mevzuat.gov.tr)
- 5520 sayılı KVK md. 32 (mevzuat.gov.tr)
- GİB – Ticari Kazanç Rehberi 2026, bölüm 8 Geçici Vergi
- GİB – Kurumlar Vergisi Beyan Rehberi 2026, bölüm 4.2 Geçici Vergi
- GİB – Beyanname Verme ve Ödeme Süreleri
- 7566 sayılı Kanun (RG 19/12/2025, Sayı 33112) – GİB mevzuat kopyası
- GİB Vergi Takvimi